Trong dòng chảy của văn học viễn tưởng, nếu H.P. Lovecraft khiến người ta khiếp sợ bởi những thực thể quái dị, thì H.G. Wells lại gieo rắc một nỗi ám ảnh tinh tế hơn qua tác phẩm “The Star”. Đây là một trong những ví dụ sớm nhất và xuất sắc nhất của thể loại Cosmic Horror (Kinh dị vũ trụ) nhưng được trình bày dưới lăng kính của chủ nghĩa duy vật và thiên văn học thuần túy.
Trong kiệt tác The Star xuất bản năm 1897, H.G. Wells đã mang đến một góc nhìn đầy triết lý về vị thế của con người trong không gian bao la, nơi ông đặc biệt nhấn mạnh vào tính khách quan và sự lạnh lùng tuyệt đối của các quy luật vật lý. Khác với những câu chuyện giả tưởng thông thường, tác phẩm này hoàn toàn không có sự xuất hiện của kẻ phản diện hay bất kỳ yếu tố siêu nhiên nào; mọi biến cố xảy ra đều được trình bày như một lẽ tất yếu của cơ học thiên thể, nằm ngoài tầm kiểm soát và ý chí của nhân loại.
Thảm họa trong truyện không mang tính trừng phạt, nó đơn giản là kết quả của những chuyển động không ngừng trong vũ trụ. Để rồi sau tất cả, dù nhân loại có may mắn tồn tại nhưng phải gánh chịu những tổn thương sâu sắc, vũ trụ vẫn sẽ tiếp tục vận hành một cách thản nhiên như thể chưa từng có chuyện gì xảy ra. Sự thờ ơ đến tột cùng ấy của vạn vật chính là thông điệp mạnh mẽ nhất mà Wells muốn gửi gắm, buộc chúng ta phải nhìn nhận lại sự nhỏ bé của chính mình trước dòng chảy vĩnh hằng của tinh tú.
“Vũ trụ vẫn vận hành theo những quy luật tàn nhẫn của nó, và vẻ đẹp rực rỡ nhất đôi khi lại chính là điềm báo cho sự tận cùng.”
NGÔI SAO – H.G. Wells
1
Chính vào ngày đầu năm mới, gần như đồng thời từ ba đài quan sát, người ta thông báo chuyển động của sao Hải Vương, hành tinh ngoài cùng trong số các hành tinh quay quanh Mặt Trời, đã trở nên rất thất thường. Ogilvy tuwfng lưu ý đến sự giảm tốc đáng ngờ của nó vào tháng 12. Một tin tức như thế khó mà lay động được thế giới nơi phần đông cư dân còn chẳng biết đến sự tồn tại của sao Hải Vương, và bên ngoài giới thiên văn học, việc phát hiện ra một đốm sáng mờ nhạt ở vùng lân cận của hành tinh bị nhiễu loạn cũng chẳng gây nên cảm xúc nào đáng kể. Thế nhưng, những kẻ hiểu biết lại thấy thông tin này là chuyện hệ trọng, ngay cả trước khi người ta biết rằng thiên thể mới này đang nhanh chóng bành trướng và sáng hơn, rằng chuyển động của nó hoàn toàn không tuân theo chuyển động có trật tự của các hành tinh, và rằng cú lệch quỹ đạo của sao Hải Vương cùng vệ tinh của nó đang trở thành hiện tượng chưa từng thấy trên cõi trần.
Ít kẻ không qua trường lớp khoa học có thể nhận ra sự cô độc khôn cùng hệ Mặt Trời. Mặt Trời cùng những hạt bụi gọi là hành tinh, những mảnh vụn của tiểu hành tinh và những sao chổi khó nắm bắt, đang trôi nổi trong một khoảng không bao la gần như vượt quá sức tưởng tượng. Vượt ra ngoài quỹ đạo của sao Hải Vương là không gian, trống rỗng trong phạm vi mắt người soi tới, không có hơi ấm, không có ánh sáng hay âm thanh, một vùng mênh mông, trải dài hai mươi triệu triệu dặm. Đó là hoảng cách ngắn nhất phải vượt qua để chạm đến ngôi sao gần ta nhất. Và, ngoại trừ một vài sao chổi mờ ảo hơn cả ngọn lửa mỏng nhất, chưa từng có vật chất nào trong tầm hiểu biết của con người băng qua vực thẳm không gian này, cho đến đầu thế kỷ 20, khi vật thể lạ kia xuất hiện. Đó là một khối vật chất khổng lồ, sần sùi, nặng nề, bất ngờ lao tới từ bí ẩn huyền nhiệm của bầu trời vào vầng sáng rực rỡ của Mặt Trời. Đến ngày thứ hai, bất kỳ dụng cụ tử tế nào cũng thấy rõ nó, như một chấm nhỏ với đường kính gần như không thể cảm nhận được, trong chòm sao Sư Tử gần sao Regulus. Chẳng mấy chốc, một ống nhòm cũng có thể nhìn thấy được.
Sang ngày thứ ba của Năm mới, độc giả báo chí ở hai bán cầu lần đầu tiên biết đến ý nghĩa thực sự của hiện tượng kỳ dị trên bầu trời. “Một sự va chạm hành tinh”, một tờ báo London giật tít tin tức, và loan báo ý kiến của Duchaine rằng hành tinh mới lạ lùng này có thể sẽ va chạm với sao Hải Vương. Các cây bút chủ chốt mở rộng thêm chủ đề này; bởi thế, tại hầu hết các kinh đô trên thế giới, vào ngày 3 tháng 1, người ta đều mong đợi, dù chỉ mơ hồ, về một hiện tượng sắp xảy ra trên bầu trời; và khi màn đêm nối tiếp hoàng hôn trên khắp địa cầu, hàng ngàn người ngước mắt lên trời ngắm nhìn – những ngôi sao quen thuộc vẫn như xưa. Cho đến khi bình minh ở London ló dạng, sao Pollux lặn xuống và những ngôi sao trên bầu trời trở nên nhạt nhòa. Đó là một buổi bình minh mùa đông, ánh sáng ban ngày nhợt nhạt qua màn sương, còn ánh sáng từ đèn khí và nến chiếu màu vàng trong cửa sổ cho thấy người đâng đang thức giấc. Nhưng viên cảnh sát đang ngáp dài cũng nhìn thấy thứ ấy, đám đông hối hả ở chợ bỗng dừng lại há hốc mồm kinh ngạc, những người thợ đi làm sớm, những người bán sữa, những người đánh xe chở báo, những kẻ ăn chơi trác táng trở về nhà với vẻ lờ đờ và xanh xao, những người lang thang vô gia cư, những người lính canh gác đang ca trực, và ở vùng quê, những người lao động lê bước ra đồng ruộng, những kẻ săn trộm lén lút về nhà, khắp vùng quê mờ tối đang dần chuyển mình đều có thể nhìn thấy – và ngoài khơi xa, những thủy thủ đang chờ đợi ngày mới – một ngôi sao trắng to lớn, bỗng nhiên hiện ra trên bầu trời phía tây!
Sáng hơn bất kỳ ngôi sao nào trên trời; sáng hơn cả sao Hôm lúc đẹp nhất. Nó vẫn tỏa ánh sáng trắng rực rỡ, chẳng còn là một đốm sáng lấp lánh, mà là một đĩa tròn nhỏ, sáng tỏ, suốt một giờ sau khi ngày mới bắt đầu. Và ở những nơi khoa học chưa vươn tới, con người nhìn chằm chằm đầy sợ hãi, kể cho nhau nghe về những chiến tranh và dịch bệnh mà những dấu hiệu rực lửa trên bầu trời báo điềm. Những người Boer rắn rỏi, những người Hottentot đen sạm, những người da đen vùng Bờ biển Vàng, người Pháp, người Tây Ban Nha, người Bồ Đào Nha, đứng trong hơi ấm bình minh ngắm nhìn ngôi sao lạ lùng ấy lặn xuống.
Và tại hàng trăm đài quan sát thiên văn, niềm phấn khích bị kìm nén đã gần như dâng lên thành tiếng thét, khi hai thiên thể xa xôi lao vào nhau; người ta vội vã chạy đi chạy lại, thu thập thiết bị chụp ảnh, kính quang phổ và đủ loại dụng cụ khác, để ghi lại cảnh tượng mới lạ và kinh ngạc này, sự hủy diệt của một thế giới. Bởi vì đó là một thế giới, một hành tinh chị em với Trái Đất chúng ta, thậm chí còn lớn hơn Trái Đất rất nhiều, đã bất chợt bừng lên trong cái chết rực lửa. Đó là sao Hải Vương, đã bị hành tinh lạ từ ngoài vũ trụ va chạm ngay chính diện, và sức nóng của vụ va chạm đã biến hai khối cầu rắn thành một khối sáng rực khổng lồ. Quanh thế giới ngày hôm ấy, hai giờ trước bình minh, ngôi sao trắng lớn nhợt nhạt ấy lướt qua Trái Đất, chỉ mờ dần khi nó lặn về phía tây và Mặt Trời nhô lên phía trên nó. Khắp nơi người ta đều kinh ngạc quan sát, nhưng trong số tất cả những người đã chứng kiến, chẳng ai có thể kinh ngạc hơn các thủy thủ, những kẻ thường xuyên ngắm sao, những kẻ ở ngoài khơi xa chẳng hề hay biết về sự xuất hiện của nó và giờ đây thấy nó mọc lên như một vầng trăng nhỏ, leo lên đỉnh trời, treo lơ lửng trên cao và lặn xuống phía tây khi màn đêm buông xuống.
Và khi lần tiếp theo nó mọc lên trên bầu trời châu Âu, khắp nơi đều có đám đông người xem trên các sườn đồi, trên mái nhà, ở những khoảng đất trống, chăm chú nhìn về phía đông chờ đợi ngôi sao mới vĩ đại mọc lên. Nó mọc lên với một vầng sáng trắng phía trước, giống như ánh sáng chói lọi của một ngọn lửa trắng, và những kẻ đã chứng kiến nó xuất hiện đêm trước đó reo lên. “Nó lớn hơn,” họ kêu lên. “Nó sáng hơn!” Và quả thực, Mặt Trăng, lúc này đã gần tròn và đang lặn ở phía tây, xét về kích thước biểu kiến thì chẳng thể so sánh được, nhưng xét về toàn bộ bề rộng của Mặt Trăng, giờ đây cũng không sáng bằng vòng tròn nhỏ bé của ngôi sao mới kỳ lạ kia.
“Nó sáng hơn rồi!” đám đông tụ tập trên đường phố reo lên. Nhưng trong những đài quan sát thiên văn mờ ảo, người quan sát nín thở nhìn nhau. “Nó gần hơn rồi,” họ nói. “Gần hơn nữa rồi!”
Rồi từng giọng nói lặp đi lặp lại, “Nó đang đến gần hơn,” và tiếng lách cách của máy điện báo truyền đi, rung lên dọc theo dây điện thoại, và ở hàng ngàn thành phố, những người thợ sắp chữ lấm lem mực bấm từng con chữ. “Nó đang đến gần hơn.” Những người viết lách trong văn phòng, chợt nhận ra một điều kỳ lạ, liền ném bút xuống, những người đang trò chuyện ở hàng ngàn địa điểm khắp thế giới đột nhiên nhận ra một khả năng kỳ quặc trong những lời nói ấy, “Nó đang đến gần hơn.” Lời này len lỏi dọc những con phố đang thức giấc, được hét vang xuống những con đường tĩnh lặng phủ đầy sương giá của chốn làng quê yên bình; những người đã đọc được tin tức này từ cuộn băng rung lên đứng ở những ô cửa được đèn vàng chiếu sáng, hét lên tin tức cho người qua đường. “Nó đang đến gần hơn.” Những phụ nữ xinh đẹp, má ửng hồng và lấp lánh, nghe tin tức đấy như lời bông đùa giữa những điệu nhảy, và giả vờ quan tâm với vẻ thông mái mà lòng họ không hề cảm thấy. “Đến gần hơn ư! Thật vậy à. Lạ thật nhỉ! Người ta phải rất, rất tài tình mới có thể khám phá ra những điều như thế!”
Những kẻ lang thang cô đơn trong đêm đông giá rét thì thầm những lời ấy để an ủi nhau – ngước nhìn lên trời. “Nó cần phải đến gần hơn, vì đêm lạnh lẽo như lòng người. Dẫu nó có đến gần hơn cũng chẳng thấy chút hơi ấm nào cả. ”
“Ngôi sao mới này có nghĩa lý gì với tôi chứ?” người phụ nữ khóc nức nở quỳ bên cạnh người thân đã khuất.
Cậu học trò dậy sớm để ôn bài thi, tự mình suy ngẫm và tìm lời giải – với ngôi sao trắng lớn tỏa sáng rực rỡ xuyên qua những bông hoa băng giá ngoài cửa sổ. “Lực ly tâm, lực hướng tâm,” cậu nói, chống cằm lên nắm tay. “Ngăn chặn một hành tinh đang bay, tước đi lực ly tâm của nó, thì sao? Lực hướng tâm sẽ chiếm ưu thế, và nó sẽ rơi xuống Mặt Trời! Và điều này—liệu chúng ta có đang nằm trên đường nó đi không? Mình tự hỏi—”
Ánh sáng của ngày hôm ấy cũng tắt dần, và cùng với những giờ phút cuối cùng của màn đêm giá lạnh, ngôi sao kỳ lạ lại hiện lên. Và giờ đây nó sáng đến nỗi vầng trăng khuyết dường như chỉ còn là một bóng ma màu vàng nhạt, treo lơ lửng trong ánh hoàng hôn. Tại một thành phố ở Nam Phi, một người đàn ông quyền quý vừa kết hôn, và đường phố rực sáng chào đón sự trở về của ông cùng cô dâu. “Ngay cả bầu trời cũng thắp sáng,” kẻ xu nịnh nói. Dưới chòm sao Ma Kết, hai người da đen yêu nhau, dám đương đầu với dã thú và tà ma, vì tình yêu dành cho nhau, nép mình bên nhau trong một bụi mía nơi những con đom đóm bay lượn. “Đó là ngôi sao của chúng ta,” họ thì thầm, và cảm thấy được an ủi lạ lùng nhờ thứ ánh sáng đẹp đẽ ngọt ngào của nó.
Nhà toán học tài ba ngồi trong phòng riêng, đẩy chồng giấy tờ ra xa. Các phép tính của ông đã hoàn tất. Trong một lọ nhỏ màu trắng vẫn còn chút thuốc đã giúp ông tỉnh táo và hoạt động suốt bốn đêm dài. Mỗi ngày, điềm tĩnh, rõ ràng và kiên nhẫn như thường lệ, ông lên lớp giảng bài cho sinh viên, rồi lập tức quay lại với phép tính trọng đại này. Gương mặt ông nghiêm nghị, hơi hốc hác và bồn chồn vì tác dụng của thuốc. Một lúc lâu ông dường như chìm đắm trong suy tư. Rồi ông đến bên cửa sổ, và lách cách kéo tấm rèm lên. Giữa chừng bầu trời, phía trên những mái nhà, ống khói và tháp chuông san sát nhau của thành phố, treo lơ lửng ngôi sao kia.
Ông nhìn nó như thể đang nhìn vào mắt kẻ thù dũng cảm. “Ngươi có thể giết ta,” ông nói sau một hồi im lặng. “Nhưng ta có thể giam giữ ngươi—và cả vũ trụ này nữa—trong vòng kìm kẹp của bộ não nhỏ bé này. Ta sẽ không thay đổi. Ngay cả bây giờ.” Ông nhìn vào lọ thuốc nhỏ. “Từ giờ sẽ không cần ngủ nữa,” ông nói.
Ngày hôm sau, đúng giờ trưa – chính xác đến từng phút – ông bước vào giảng đường, đặt mũ lên mép bàn như thường lệ, và cẩn thận chọn một viên phấn lớn. Sinh viên của ông thường đùa rằng ông không thể giảng bài mà không có viên phấn ấy để mân mê trong tay, và đã có lần ông bị tê liệt vì học trò giấu mất phấn của ông đi. Ông bước đến và nhìn dưới cặp lông mày bạc của mình, nhìn vào những hàng dài khuôn mặt trẻ trung tươi tắn, rồi nói với giọng điệu bình dị quen thuộc. “Đã có hoàn cảnh phát sinh –hoàn cảnh nằm ngoài tầm kiểm soát của ta,” ông nói và dừng lại, “sẽ ngăn cản tôi hoàn thành khóa học như tôi đã dự định. Thưa các quý ông, nếu tôi được phép nói rõ ràng và ngắn gọn rằng – Con người đã sống phí hoài.”
Các sinh viên liếc nhìn nhau. Họ nghe có đúng không nhỉ? Hay là điên rồi? Có người nhướn mày và cười toe toét, nhưng một hoặc hai người vẫn chăm chú nhìn vào khuôn mặt điềm tĩnh với mái tóc bạc của ông. “Sẽ rất thú vị,” ông nói, “khi dành buổi sáng hôm nay để trình bày, trong khả năng của tôi, để giải thích rõ ràng cho các bạn, về những phép tính đã dẫn tôi đến kết luận này. Giả sử—”
Ông quay về phía bảng đen, suy nghĩ về sơ đồ như thường lệ. “Câu ‘sống phí hoài’ là sao vậy?” một sinh viên thì thầm với bạn. “Cứ nghe xem,” người kia đáp, gật đầu về phía giảng viên.
Và rồi họ bắt đầu hiểu ra.
Đêm ấy, ngôi sao mọc muộn hơn, vì chuyển động hướng đông của nó đã mang nó đi một quãng đường qua chòm sao Sư Tử về phía chòm sao Xử Nữ, và độ sáng của nó lớn đến nỗi bầu trời chuyển màu xanh rực rỡ khi nó mọc lên, và mọi ngôi sao lần lượt bị che khuất, ngoại trừ sao Mộc gần đỉnh trời, sao Ngự Phu, sao Tất, sao Thiên Lang và các ngôi sao chỉ hướng của chòm Gấu Lơn. Nó trắng tinh và đẹp đẽ. Ở nhiều nơi trên thế giới đêm đó, một quầng sáng nhạt bao quanh nó. Nó lớn hơn trông thấy; trong bầu trời vùng nhiệt đới trong suốt khúc xạ, ngôi sao dường như lớn bằng gần một phần tư kích thước của Mặt Trăng. Sương giá vẫn còn phủ trên mặt đất ở Anh, nhưng thế giới sáng rực như thể ánh trăng giữa mùa hạ. Người ta có thể đọc được chữ in như thường dưới ánh sáng lạnh lẽo trong veo ấy, và trong các thành phố, đèn đường vàng vọt đi.
Và đêm ấy, khắp nơi trên thế giới đều thức giấc, và trên khắp các vùng đất Cơ đốc giáo, tiếng rì rầm ảm đạm vang vọng trong không khí se lạnh ở vùng quê như tiếng ong vo ve trên đồng cỏ thạch nam, và tiếng rì rầm ấy càng lúc càng lớn dần thành âm thanh vang dội ở các thành phố. Đó là tiếng chuông ngân vang từ hàng triệu tháp chuông và ngọn tháp, kêu gọi mọi người không ngủ yên nữa, không phạm tội nữa, mà hãy tụ họp trong nhà thờ để cầu nguyện. Và trên cao, càng lúc càng lớn và sáng hơn khi Trái Đất quay tròn và màn đêm buông xuống, ngôi sao rực rỡ hiện lên.
Và đường phố, nhà cửa ở khắp các thành phố đều sáng rực, các xưởng đóng tàu lấp lánh, và bất cứ con đường nào dẫn lên vùng núi cao đều sáng đèn và đông đúc suốt đêm. Trên khắp các vùng biển xung quanh những vùng đất văn minh, những con tàu với động cơ rền vang, những con tàu với cánh buồm căng phồng, chật kín người và sinh vật sống, đang hướng ra đại dương đi về phương bắc. Bởi vì lời cảnh báo của nhà toán học tài năng đã được điện báo đi khắp thế giới, và được dịch ra hàng trăm thứ tiếng. Hành tinh mới và sao Hải Vương, bị khóa chặt trong một vòng ôm rực lửa, đang quay cuồng, ngày càng nhanh hơn về phía Mặt Trời. Cứ mỗi giây, khối lượng rực lửa này bay được trăm dặm, và mỗi giây vận tốc khủng khiếp của nó lại tăng lên. Khi nó đang bay lúc này, quả thực, nó phải vượt qua cách xa Trái Đất trăm triệu dặm và hầu như không ảnh hưởng gì. Nhưng gần quỹ đạo định mệnh của nó, hiện tại vẫn chỉ bị xáo trộn nhẹ, là hành tinh khổng lồ Sao Mộc và các Mặt Trăng của hành tinh này đang quay rực rỡ quanh Mặt Trời. Mỗi khoảnh khắc trôi qua, lực hút giữa ngôi sao rực lửa và hành tinh lớn nhất lại càng mạnh hơn. Và kết quả của lực hút đó là gì? Chắc chắn sao Mộc sẽ bị lệch khỏi quỹ đạo của nó và đi vào một quỹ đạo hình elip, còn ngôi sao đang cháy, bị lực hấp dẫn đẩy lệch khỏi quỹ đạo hướng về phía Mặt Trời, sẽ “vẽ nên một đường cong” và có lẽ sẽ va chạm với, và chắc chắn sẽ đi rất gần Trái Đất của chúng ta. “Động đất, núi lửa phun trào, lốc xoáy, sóng thần, lũ lụt, và nhiệt độ tăng liên tục đến mức không biết là bao nhiêu”—đó là lời tiên tri của nhà toán học bậc thầy.