Cuộc trò chuyện giữa Eiros và Charmion

EIROS. Sao lại gọi tôi là Eiros?

CHARMION. Từ nay đến mãi về sau, người sẽ luôn được gọi bằng cái tên này. Ngươi cũng phải quên đi tên trần thế của ta, hãy gọi ta là Charmion.

EIROS. Quả thực đây chẳng phải giấc mơ!

CHARMION. Những giấc mơ không còn ở bên chúng ta nữa — nhưng những bí ẩn này hãy để dịp khác. Ta vui mừng khi thấy ngươi trông sống động và tỉnh táo. Màn sương u tối đã tan biến khỏi đôi mắt ngươi. Hãy can đảm lên, và chớ sợ hãi điều gì. Những ngày mê muội của ngươi đã kết thúc; và ngày mai, chính ta sẽ dẫn dắt ngươi vào những niềm vui và điều kỳ diệu trọn vẹn của dạng tồn tại mới.

EIROS. Đúng vậy — tôi không còn thấy mê man nữa — chẳng một chút nào. Cơn bệnh dữ dội và bóng tối khủng khiếp đã rời bỏ tôi, và tôi không còn nghe thấy thứ âm thanh điên cuồng, ào ạt, kinh hoàng đó nữa, giống như “tiếng của muôn vàn dòng nước”. Nhưng các giác quan của tôi vẫn còn hoang mang, hỡi Charmion, với sự nhạy bén trong nhận thức về những điều mới mẻ.

CHARMION. Vài ngày nữa thôi, tất cả sẽ qua đi — nhưng ta hiểu ngươi trọn vẹn, và cảm thông với ngươi. Đã mười năm trên trần gian kể từ khi ta trải qua những gì ngươi đang trải qua — thế mà ký ức về nó vẫn còn đeo bám ta. Giờ đây ngươi đã chịu đựng tất cả những đau đớn mà ngươi sẽ phải chịu đựng ở Aidenn.

EIROS. Ở Aidenn?

CHARMION. Ở Aidenn.

EIROS. Ôi Chúa ơi! — xin thương xót tôi, Charmion! — Tôi bị choáng ngợp với sự uy nghiêm của vạn vật — của những điều chưa biết nay đã tỏ tường — của Tương lai suy đoán giờ đã hòa nhập vào Hiện tại uy nghi và chắc chắn.

CHARMION. Đừng bận tâm với những ý nghĩ ấy vào lúc này. Ngày mai chúng ta sẽ nói về chuyện đó. Tâm trí ngươi đang dao động, và sự xáo trộn của tâm trí sẽ được xoa dịu nhờ hồi tưởng lại những ký ức đơn sơ. Đừng nhìn xung quanh, cũng đừng nhìn về phía trước — mà hãy nhìn lại phía sau. Ta đang nóng lòng muốn nghe chi tiết về sự kiện kinh thiên động đĩa đã đưa ngươi đến đây với chúng ta. Hãy kể cho ta nghe. Chúng ta hãy trò chuyện về những điều quen thuộc, bằng thứ ngôn ngữ quen thuộc xưa cũ của thế giới đã biến mất một cách khủng khiếp.

EIROS. Thật đáng sợ, khủng khiếp biết bao! —quả thực đây chẳng phải giấc mộng.

CHARMION. Những giấc mơ đã không còn nữa. Ta có được thương tiếc nhiều không, hỡi Eiros của ta?

EIROS. Thương tiếc sao, Charmion? — vô cùng thương tiếc. Cho đến giờ phút cuối cùng ấy, một bầu không khí u ám và nỗi buồn sâu sắc bao trùm lên gia đình người.

CHARMION. Và giờ phút cuối cùng ấy — hãy kể lại cho ta. Nhớ rằng, ngoài sự thật trần trụi về thảm họa, ta chẳng biết gì cả. Khi ta rời khỏi loài người để bước vào Đêm tối xuyên qua Nấm mộ — vào thời lúc ấy, nếu ta nhớ không nhầm, tai họa ập đến với các người hoàn toàn không ai lường trước được. Nhưng quả thực, ta biết rất ít về triết lý suy đoán thời bấy giờ.

EIROS. Tai họa riêng lẻ đó, như ngươi nói, hoàn toàn không ai lường trước được; nhưng những tai họa tương tự từ lâu đã là chủ đề thảo luận giữa các nhà thiên văn học. Hầu như không cần tôi phải  nói, bạn tôi ơi, rằng ngay cả khi ngươi rời bỏ thế gian, con người đã đồng ý hiểu những đoạn trong kinh sách thiêng liêng nhất nói về sự hủy diệt cuối cùng của vạn vật bằng lửa, chỉ là đến Trái đất mà thôi. Nhưng về tác nhân trực tiếp gây ra hủy diệt, những suy đoán đã sai lầm kể từ thời kỳ kiến thức thiên văn không còn ám ảnh sợ hãi ngọn lửa sao chổi. Mật độ rất vừa phải của những thiên thể như vậy đã được xác định rõ. Những thiên thể ấy được quan sát thấy đi qua các vệ tinh của Sao Mộc, mà không gây ra bất kỳ thay đổi đáng kể nào về khối lượng hay quỹ đạo của các hành tinh thứ cấp này. Chúng ta từ lâu đã coi những kẻ lang thang này là những tạo vật dạng hơi có độ mỏng manh không thể tưởng tượng nổi, và hoàn toàn không có khả năng gây tổn hại cho hành tinh vững chắc của chúng ta, ngay cả khi có va chạm. Nhưng va chạm không hề đáng sợ; vì các thành phần của tất cả sao chổi đều được biết chính xác. Trong nhiều năm qua, đi tìm tác nhân gây ra sự hủy diệt bằng lửa đã bị coi là ý tưởng không ra gì. Nhưng những điều kỳ diệu và những tưởng tượng hoang đường lại lan tràn một cách kỳ lạ trong nhân loại thời gian gần đây; và mặc dù chỉ một số ít người thiếu hiểu biết mới thực sự lo sợ khi các nhà thiên văn học công bố về ngôi sao chổi mới, thì sự công  bố này nhìn chung vẫn được đón nhận với thái độ không rõ là xao xuyến hay ngờ vực.

Các yếu tố của vật thể lạ này được tính toán ngay lập tức, và mọi nhà quan sát đều thừa nhận quỹ đạo của nó, ở điểm cận nhật, sẽ đưa nó đến rất gần Trái đất. Có hai hoặc ba nhà thiên văn, và những người này không nổi tiếng lắm, vẫn kiên quyết cho rằng sự va chạm là không thể tránh khỏi. Tôi không thể diễn tả được ảnh hưởng của tin tức này lên nhân loại. Trong vài ngày ngắn ngủi, họ không tin vào lời khẳng định mà trí tuệ của họ, vốn đã quá quen với những toan tính trần tục, không thể nào nắm bắt được. Nhưng sự thật về một sự kiện quan trọng sống còn sớm muộn cũng hiển hiện với cả những kẻ trì độn nhất. Cuối cùng, tất thảy đều thấy tri thức thiên văn không nói dối, và người ta chờ đợi sao chổi. Ban đầu, nó dường như tiếp cận không nhanh — và vẻ ngoài cũng chẳng có gì đặc biệt. Nó có màu đỏ xỉn, và hầu như không có vệt sáng đuôi đáng chú ý. Trong bảy hay tám ngày, không thấy đường kính biểu kiến của nó tăng lên đáng kể, mà chỉ có thay đổi một phần về màu sắc. Trong khi đó, những công việc thường nhật của con người bị gạt sang một bên, và mọi mối quan tâm đều quy về cuộc thảo luận ngày càng sôi nổi, do giới triết học khởi xướng, về bản chất của sao chổi. Ngay cả những kẻ ngu dốt nhất cũng khơi dậy khả năng hạn chế của mình để suy ngẫm. Những kẻ uyên bác lúc này dồn trí tuệ — linh hồn của họ — không phải cho vào việc xoa dịu nỗi sợ hãi, hay bảo vệ lý thuyết yêu thích. Họ tìm kiếm —khao khát những quan điểm đúng đắn. Họ rên rỉ vì mong muốn có được tri thức hoàn hảo. Chân lý hiện lên trong vẻ thuần khiết của sức mạnh và sự uy nghiêm vô song, và những người khôn ngoan cúi đầu tôn thờ.

Quan điểm cho rằng sự va chạm được dự đoán sẽ gây ra thiệt hại vật chất cho Trái đất hoặc cư dân nơi đây là một ý kiến ngày càng mất dần chỗ đứng trong giới tinh hoa — và giờ đây, giới thông thái được tự do chi phối lý trí và trí tưởng tượng của đám đông. Người ta đã chứng minh rằng mật độ của nhân sao chổi thấp hơn nhiều so với khí hiếm nhất trên Trái đất; và việc sao chổi đi qua các vệ tinh của Sao Mộc một cách vô hại là điểm được khăng khăng nhấn mạnh, điều này giúp xoa dịu nỗi sợ hãi rất nhiều. Còn giới thần học, với niềm tha thiết nhen lên từ nỗi sợ hãi, đã tập trung vào các lời tiên tri trong Kinh Thánh, rồi giải thích cho dân chúng một cách trực tiếp và giản dị, điều chưa từng có tiền lệ trước đây. Rằng sự hủy diệt cuối cùng của Trái đất chắc chắn phải do tác nhân là lửa, họ khẳng định với tinh thần củng cố niềm tin ở khắp mọi nơi; và việc sao chổi không có bản chất lửa (như mọi người giờ đây đều biết) là một sự thật đã phần nào giải tỏa nỗi lo sợ về thảm họa lớn được tiên tri. Điều đáng chú ý là những định kiến phổ biến và những sai lầm tầm thường về dịch bệnh và chiến tranh — những sai lầm thường xuất hiện mỗi khi có sao chổi — giờ đây hoàn toàn chẳng còn được nhắc đến. Như thể do sự vận động mạnh mẽ đột ngột nào đó, lý trí ngay lập tức bừng tỉnh quật ngã mê tín dị đoan khỏi ngai vàng của nó. Ngay cả những người có trí tuệ yếu kém nhất cũng đã tìm thấy sức mạnh từ khi tập trung quan tâm cực độ vấn đề này.

Những tai họa nhỏ nào có thể phát sinh từ cú va chạm là những vấn đề được đặt ra rất kỹ lưỡng. Các học giả bàn luận về những xáo trộn địa chất nhẹ; về những biến đổi có thể xảy ra đối với khí hậu, và do đó cả thay đổi với thảm thực vật; và về những ảnh hưởng của trường điện từ thể xảy ra. Nhiều người cho rằng sẽ không có bất kỳ tác động nào hữu hình hoặc cảm nhận được. Trong khi những cuộc thảo luận như vậy đang diễn ra, đối tượng của họ dần dần tiến đến gần, đường kính dường như lớn hơn và ánh sáng rực rỡ hơn. Nhân loại càng lúc càng tái nhợt khi nó đến gần. Mọi hoạt động của con người đều đình trệ.

Có một thời điểm trong tiến trình tâm lý chung khi sao chổi cuối cùng đạt đến kích thước vượt trội so với bất kỳ lần viếng thăm nào được ghi nhận trước đây. Lúc này, người ta mới gạt bỏ mọi hy vọng còn sót lại rằng các nhà thiên văn đã sai, và cảm nhận trọn vẹn sự chắc chắn của thảm họa. Khía cạnh viển vông của nỗi khiếp sợ đã biến mất. Trái tim của những kẻ kiên cường nhất trong loài người đập dữ dội trong lồng ngực. Tuy nhiên, chỉ vài ngày ngắn ngủi cũng đủ để hợp nhất ngay cả những cảm xúc đó thành cảm giác mới khó chịu hơn. Chúng ta không còn có thể áp dụng bất kỳ tư duy quen thuộc nào cho quả cầu kỳ lạ đó nữa. Những thuộc tính lịch sử của nó đã biến mất. Nó đè nặng lên chúng ta bằng một cảm xúc mới lạ kinh hoàng. Con người không còn nhìn nó như một hiện tượng thiên văn trên bầu trời — mà như một cơn ác mộng đè nặng lên trái tim, và bóng tối đè lên tâm trí mỗi người. Nó nhanh chóng mang đặc điểm của một lớp áo choàng khổng lồ bằng ngọn lửa mỏng manh trải dài từ chân trời này đến chân trời kia.

Chỉ một ngày sau, con người hít thở dễ dàng hơn. Rõ ràng chúng ta đã nằm trong tầm ảnh hưởng của sao chổi — thế mà vẫn sống. Người ta thậm chí còn cảm thấy cơ thể dẻo dai hơn bình thường và tinh thần minh mẫn hơn. Sự mong manh tột độ của vật thể mà con người kinh sợ đã hiển hiện; tất cả các thiên thể trên trời đều có thể nhìn thấy rõ ràng xuyên qua nó. Trong khi đó, thảm thực vật thay đổi rõ rệt — và từ hoàn cảnh được dự báo này, loài người có thêm niềm tin vào sự sáng suốt của những người khôn ngoan. Một sự um tùm hoang dại của tán lá — hoàn toàn chưa từng thấy trước đây — bùng nổ trên mọi loài thực vật.

Lại một ngày nữa trôi qua — và tai họa vẫn chưa hoàn toàn ập xuống. Giờ đây, rõ ràng nhân của ngôi sao chổi sẽ chạm đến chúng ta trước. Một sự thay đổi dữ dội xảy đến với tất cả mọi người — và cảm giác đau đớn đầu tiên là tín hiệu báo hiệu cho nỗi đau thương và kinh hoàng bao trùm. Cảm giác đau đớn đầu tiên này thể hiện ở sự co thắt mạnh mẽ ở ngực và phổi, cùng với cảm giác khô rát không thể chịu nổi trên làn da. Không thể phủ nhận bầu khí quyển của chúng ta bị ảnh hưởng triệt để — cấu trúc của bầu khí quyển và những thay đổi có thể xảy ra, giờ đây là chủ đề được thảo luận. Kết quả điều tra gửi đi luồng điện giật kinh hoàng tột độ xuyên qua trái tim của toàn nhân loại.

Từ lâu người ta đã biết rằng bầu không khí bao quanh chúng ta là hỗn hợp của khí oxy và nitơ, với tỷ lệ 21 phần oxy và 79 phần nitơ trên mỗi 100 phần khí quyển. Oxy, vốn là nguyên lý của sự cháy và dẫn nhiệt, hoàn toàn cần thiết cho sự sống của động vật, và là tác nhân mạnh mẽ cũng như năng động nhất trong tự nhiên. Ngược lại, nitơ không có khả năng duy trì sự sống của động vật hay ngọn lửa. Người ta đã xác định được rằng, sự dư thừa oxy bất thường sẽ dẫn đến động vật hưng phấn quá mức như chúng ta trải qua gần đây. Chính việc theo đuổi và mở rộng ý tưởng này gây ra bao kinh sợ. Điều gì sẽ xảy ra nếu khí nitơ bị rủ đi hoàn toàn? Một sự cháy không thể cưỡng lại, nuốt chửng tất cả, lan rộng khắp nơi, tức thì — sự ứng nghiệm trọn vẹn, trong tất cả những chi tiết nhỏ nhặt và khủng khiếp của những lời tiên tri đầy lửa và kinh hoàng của Kinh Thánh.

Tại sao tôi cần phải mô tả, hỡi Charmion, cái sự điên cuồng không còn bị trói buộc của nhân loại? Sự mỏng manh của sao chổi, thứ trước đây thắp lên hy vọng, giờ lại là nguồn gốc của nỗi tuyệt vọng cay đắng. Trong bản chất khí khó nắm bắt của nó, ta nhận thấy rõ ràng sự hoàn tất của Số phận. Trong khi đó, một ngày nữa lại trôi qua — mang theo bóng dáng cuối cùng của Hy vọng. Chúng tôi thở hổn hển trong sự thay đổi nhanh chóng của không khí. Máu đỏ cuộn trào dữ dội qua các mạch máu chật hẹp. Một cơn mê sảng dữ dội chiếm lấy tất cả mọi người; và, với hai cánh tay bất động giơ ra hướng lên phía Bầu trời đầy đe dọa, tất thảy nhân loại run rẩy hét lên. Nhưng hạt nhân của kẻ hủy diệt giờ đã ở ngay trước mắt chúng tôi. Ngay cả ở Aidenn này, tôi vẫn rùng mình khi nhắc đến nói. Nói ngắn gọn — ngắn gọn như chính sự hủy diệt nhấn chìm tất cả. Trong một khoảnh khắc ngắn ngủi, chỉ có một thứ ánh sáng rực rỡ hoang dại, xuất hiện và xuyên thấu mọi thứ. Rồi — chúng tôi cúi đầu, hỡi Charmion, trước sự uy nghi tột bậc của vị Thần vĩ đại! — rồi, một âm thanh lớn vang lên, như thể từ chính miệng của NGÀI; trong khi toàn bộ khối lượng ether bao trùm lấy chúng ta bỗng chốc bùng cháy thành một thứ lửa dữ dội, với độ sáng chói lóa và sức nóng mãnh liệt đến nỗi ngay cả các thiên thần trên Thiên đường tri thức thuần khiết cũng không thể diễn tả bằng lời. Tất cả kết thúc như vậy.

Edgar Allan Poe

Xuất bản lần đầu năm 1839