Câu hỏi cuối cùng – The last question – Isaac Asimov (HẾT)

———-

Tâm trí của Zee Prime trải rộng khắp Thiên hà mới với một chút hứng thú mơ hồ trước vô số những vòng xoáy lấp lánh của các vì sao trong đó. Ông chưa từng thấy thiên hà này trước đây. Liệu ông có bao giờ thấy được tất cả không? Quá nhiều thiên hà đến thế, mỗi thiên hà đều mang gánh nặng của nhân loại.

Nhưng đó là một gánh nặng gần như vô ích. Càng ngày, bản chất thực sự của con người càng được tìm thấy ở ngoài kia, trong không gian.

Tâm trí chứ không phải thể xác! Những thân xác bất tử vẫn ở lại trên các hành tinh, trong trạng thái không hoạt động qua hàng tỷ năm. Đôi khi họ thức tỉnh để tham gia vào các hoạt động vật chất, nhưng điều này ngày càng hiếm hoi. Rất ít cá thể mới xuất hiện gia nhập vào đám đông khổng lồ ấy, nhưng có hề gì? Vũ trụ vốn đã chật hẹp, không còn chỗ cho cá thể mới nữa.

Zee Prime giật mình từ cơn mơ màng khi bắt gặp những sợi dây mỏng manh của một tâm trí khác.

“Tôi là Zee Prime,” Zee Prime nói. “Còn anh?”

“Tôi là Dee Sub Wun. Anh đến từ thiên hà nào?”

“Chúng tôi chỉ gọi là Thiên hà. Còn các anh thì sao?”

“Chúng tôi cũng thế. Tất cả mọi người đều gọi thiên hà của mình là Thiên hà, không hơn không kém. Sao lại không nhỉ?”

“Đúng vậy. Vì mọi thiên hà đều giống nhau.”

“Không phải tất cả các thiên hà đều như vậy. Loài người chắc chắn đã bắt nguồn từ một thiên hà cụ thể. Điều đó làm cho nó khác biệt.”

Zee Prime hỏi, “Từ thiên hà nào?”

“Tôi cũng không rõ. Chỉ có Máy tính Hoàn vũ mới biết.”

“Hay chúng ta hỏi thử nhé? Bỗng dưng tôi cũng tò mò.”

Nhận thức của Zee Prime mở rộng cho đến khi chính các thiên hà thu nhỏ lại và trở thành một lớp bụi nhạt hơn, mờ ảo trên một nền rộng lớn hơn nhiều. Hàng trăm tỷ thiên hà, tất cả đều có những sinh linh bất tử, tất cả đều mang gánh nặng của những tâm trí trôi nổi tự do trong không gian. Thế nhưng, có một trong số chúng là độc nhất vô nhị, đó là Thiên hà nguyên thủy. Một trong số chúng, trong quá khứ xa xôi và mơ hồ, từng có lúc là thiên hà duy nhất có con người sinh sống. Zee Prime bị trí tò mò thiêu đốt tâm can, muốn nhìn thấy thiên hà này và ông cất tiếng gọi: “Máy tính Hoàn vũ! Loài người khởi thủy từ Thiên hà nào vậy?”

Máy tính Hoàn vũ đã nghe thấy, bởi vì trên mọi hành tinh và khắp không gian, nó đều có các bộ thu tín hiệu sẵn sàng, và mỗi bộ thu tín hiệu dẫn xuyên qua siêu không gian đến một điểm không xác định nào đó, nơi hệ thống Máy tính Hoàn vũ nằm tách biệt.

Zee Prime chỉ biết đến một người duy nhất mà suy nghĩ đã thâm nhập đến phạm vi cảm nhận được của Máy tính Hoàn vũ, và người đó chỉ báo cáo về một quả cầu phát sáng, đường kính hơn nửa mét, rất khó nhìn thấy.

“Nhưng làm sao đó lại có thể là toàn bộ Máy tính Hoàn vũ được?” Zee Prime đã hỏi.

“Chủ yếu nó,” câu trả lời là, “nằm trong không gian siêu chiều. Tôi không thể tưởng tượng nổi nó tồn tại ở đó dưới hình thức nào.”

Và cũng chẳng ai có thể hình dung nổi nữa, vì Zee Prime biết rằng cái thời còn có con người tham gia vào việc chế tạo Máy tính Hoàn vũ đã qua từ lâu rồi. Mỗi chiếc Máy tính Hoàn vũ đều tự thiết kế và xây dựng phiên bản kế nhiệm của nó.

Mỗi một thế hệ, trong suốt quá trình tồn tại hàng triệu năm hoặc hơn, đã tích lũy được lượng dữ liệu cần thiết để xây dựng một thế hệ kế tiếp tốt hơn, phức tạp hơn và tài giỏi hơn, trong đó kho dữ liệu và bản sắc riêng của nó sẽ bị nhấn chìm.

Máy tính Hoàn vũ cắt ngang những suy nghĩ miên man của Zee Prime, không phải bằng lời nói, mà bằng sự dẫn dắt. Tâm trí của Zee Prime được dẫn dắt vào biển cả mờ ảo của các thiên hà và một thiên hà cụ thể được phóng to thành các ngôi sao.

Một ý nghĩ chợt đến, xa xôi diệu vợi, nhưng lại vô cùng rõ ràng. “ĐÂY LÀ THIÊN HÀ NGUYÊN THỦY CỦA LOÀI NGƯỜI.”

Nhưng rốt cuộc thì cũng chỉ như bao nơi khác, giống như bất kỳ nơi nào khác, và Zee Prime cố kìm nén nỗi thất vọng trong lòng mình.

Dee Sub Wun, người có tâm trí đồng hành kia, đột nhiên nói: “Vậy một trong những ngôi sao này có phải là ngôi sao nguyên thủy của Nhân loại không?”

Máy tính Hoàn vũ cho biết: “NGÔI SAO NGUYÊN THỦY CỦA LOÀI NGƯỜI ĐÃ TRỞ THÀNH TÂN TINH. NÓ LÀ MỘT SAO LÙN TRẮNG.”

“Những người trên đó có chết không?” Zee Prime hỏi, giật mình và không suy nghĩ.

Máy tính Hoàn vũ đáp, “MỘT THẾ GIỚI MỚI, NHƯ TRONG NHỮNG TRƯỜNG HỢP NHƯ VẬY, ĐÃ ĐƯỢC XÂY DỰNG KỊP THỜI CHO THÂN THỂ VẬT LÝ CỦA HỌ.”

“Đúng, dĩ nhiên rồi,” Zee Prime nói, nhưng cảm giác mất mát vẫn tràn ngập ông. Tâm trí ông buông bỏ cảm giác níu giữ với Thiên hà nguyên thủy của loài người, để nó quay trở lại và lạc mất giữa những điểm mờ nhạt. Ông không bao giờ muốn nhìn thấy nó nữa.

Dee Sub Wun nói, “Có chuyện gì vậy?”

“Các ngôi sao đang lụi tàn dần. Ngôi sao nguyên thủy đã chết.”

“Chúng đều phải chết. Tại sao không?”

“Nhưng khi mọi nguồn năng lượng cạn kiệt, thể xác chúng ta cuối cùng sẽ chết, cả anh và tôi cũng vậy.”

“Sẽ mất hàng tỷ năm nữa cơ mà.”

“Tôi không muốn điều đó xảy ra, dù là sau hàng tỷ năm nữa. Máy tính Hoàn vũ! Làm thế nào để ngăn các ngôi sao chết đi?”

Dee Sub Wun cười nói, “Anh đang hỏi làm thế nào để đảo ngược entropy à?”

Và câu trả lời của Máy tính Vũ trụ: “HIỆN VẪN CHƯA ĐỦ DỮ LIỆU ĐỂ ĐƯA RA CÂU TRẢ LỜI CÓ Ý NGHĨA.”

Suy nghĩ của Zee Prime lại quay về thiên hà của chính mình. Ông chẳng bận tâm đến Dee Sub Wun nữa, kẻ mà thân xác có thể đang chờ đợi ở một thiên hà cách xa hàng nghìn tỷ năm ánh sáng, hoặc trên ngôi sao bên cạnh thiên hà của Zee Prime. Điều đó chẳng quan trọng. Buồn bã, Zee Prime bắt đầu thu gom hydro giữa các ngôi sao để xây dựng một ngôi sao nhỏ cho riêng mình. Nếu các ngôi sao rồi cũng phải chết, thì ít nhất vẫn có thể tạo ra một số ngôi sao mới.

———-

Con người tự chiêm nghiệm, bởi vì theo một cách nào đó, về mặt tinh thần, con người là một thể thống nhất. Con người bao gồm hàng nghìn tỷ, nghìn tỷ, nghìn tỷ thể xác bất tử, mỗi thể xác ở đúng vị trí của nó, nghỉ ngơi yên tĩnh và bất hoại, mỗi thể xác được chăm sóc bởi những cỗ máy tự động hoàn hảo, cũng bất diệt không kém, trong khi tâm trí của tất cả thân xác tự do hòa quyện vào nhau, không thể phân biệt được nữa.

Con người nói: “Vũ trụ đang chết dần.”

Con người nhìn quanh những thiên hà đang mờ dần. Những ngôi sao khổng lồ, những kẻ hoang phí, đã biến mất từ lâu, tự thuở xa xưa nhất trong quá khứ xa mờ. Hầu hết các ngôi sao đều là sao lùn trắng, đang mờ dần ở cuối vòng đời.

Những ngôi sao mới được hình thành từ bụi giữa các vì sao, một số do quá trình tự nhiên, một số do chính Con người, và những ngôi sao đó cũng sẽ tàn lụi. Các sao lùn trắng có thể va chạm với nhau và từ những lực mạnh mẽ được giải phóng ra đó, những ngôi sao mới hình thành, nhưng chỉ có một ngôi sao cho mỗi nghìn sao lùn trắng bị phá hủy, và chúng cũng sẽ đi đến hồi kết.

Con người từng nói: “Nếu được gìn giữ cẩn thận, theo chỉ dẫn của Máy tính Vũ trụ, nguồn năng lượng còn lại trong toàn vũ trụ sẽ tồn tại hàng tỷ năm.”

“Nhưng dù vậy,” Con người nói, “cuối cùng mọi thứ cũng sẽ kết thúc. Cho dù có gìn giữ, kéo dài đến đâu, năng lượng một khi đã tiêu hao sẽ biến mất và không thể phục hồi. Định luật entropy phải tăng lên mãi mãi đến mức cực đại.”

Con người nói, “Liệu định luật entropy chẳng thể đảo ngược được sao? Hãy hỏi Máy tính Vũ trụ.”

Máy tính Vũ trụ bao quanh họ nhưng không phải trong không gian. Không một mảnh nhỏ nào của nó tồn tại trong không gian. Nó ở trong siêu không gian và được tạo thành từ một thứ gì đó không phải vật chất cũng chẳng phải năng lượng. Câu hỏi về kích thước và bản chất của nó không còn ý nghĩa gì theo bất kỳ thuật ngữ nào mà Con người có thể hiểu được.

“Máy tính Vũ trụ,” Con người hỏi, “làm thế nào để đảo ngược entropy?”

Máy tính Vũ trụ đáp: “HIỆN VẪN CHƯA ĐỦ DỮ LIỆU ĐỂ ĐƯA RA CÂU TRẢ LỜI CÓ Ý NGHĨA.”

Con người nói, “Hãy thu thập thêm dữ liệu.”

Máy tính Vũ trụ phán, “TA SẼ LÀM VẬY. TA VẪN ĐANG THỰC HIỆN SUỐT HÀNG TRĂM TỶ NĂM. TA VÀ CÁC BẬC TIỀN NHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỎI VẤN ĐỀ NÀY RẤT NHIỀU LẦN. MỌI DỮ LIỆU TA CÓ VẪN CHƯA ĐỦ.”

 “Liệu sẽ có lúc nào đó,” Con người hỏi, “dữ liệu sẽ đủ để giải quyết vấn đề, hay là vấn đề này sẽ không thể giải quyết được trong mọi hoàn cảnh?”

Máy tính Vũ trụ đáp, “KHÔNG CÓ VẤN ĐỀ NÀO LÀ BẤT KHẢ GIẢI QUYẾT TRONG MỌI HOÀN CẢNH CÓ THỂ ­TƯỞNG TƯỢNG RA ĐƯỢC.”

Con người hỏi: “Khi nào mới có đủ dữ liệu để trả lời câu hỏi này?”

Máy tính Vũ trụ cho biết: “HIỆN VẪN CHƯA ĐỦ DỮ LIỆU ĐỂ ĐƯA RA CÂU TRẢ LỜI CÓ Ý NGHĨA.”

“Ngài sẽ tiếp tục tìm dữ liệu chứ?” Con người hỏi. Máy tính Vũ trụ đáp, “Ta sẽ tiếp tục.”

Con người nói: “Chúng tôi sẽ chờ.”

Các vì sao và thiên hà đã lụi tàn và tắt ngấm, không gian trở nên đen kịt sau mười nghìn tỷ năm suy tàn. Từng người một, con người hợp nhất với Máy tính, mỗi cơ thể vật chất mất đi bản sắc tinh thần theo một cách nào đó, không phải là sự mất mát mà là sự thu hoạch.

Tâm trí cuối cùng của Con người tạm dừng trước khi hợp nhất, nhìn ra một không gian chẳng còn gì ngoài tàn dư của một ngôi sao đen tối cuối cùng, và không còn gì khác ngoài vật chất cực kỳ mỏng manh, bị khuấy động ngẫu nhiên bởi những tàn dư nhiệt đang dần cạn kiệt, tiệm cận đến độ không tuyệt đối.

Con người nói: “Máy tính này, đây có phải là kết thúc không? Liệu sự hỗn loạn này không thể đảo ngược trở lại thành Vũ trụ một lần nữa sao? Điều đó không thể thực hiện được ư?”

Máy tính đạp, “HIỆN VẪN CHƯA ĐỦ DỮ LIỆU ĐỂ ĐƯA RA CÂU TRẢ LỜI CÓ Ý NGHĨA”

Tâm trí cuối cùng của Con người hợp nhất và chỉ còn lại Máy tính tồn tại – và nó tồn tại trong siêu không gian.

Vật chất và năng lượng đã chấm dứt, cùng với đó là không gian và thời gian. Ngay cả Máy tính cũng chỉ tồn tại vì câu hỏi cuối cùng duy nhất, mà nó chưa bao giờ trả lời kể từ thời chiếc máy tính say xỉn mười nghìn tỷ năm trước đã đặt câu hỏi cho một chiếc máy tính khác mà đối với Máy tính còn kém xa một con người.

Tất cả các câu hỏi khác đã được trả lời, và cho đến khi câu hỏi cuối cùng này cũng được giải đáp, Máy tính không thể giải phóng ý thức của mình.

Tất cả dữ liệu đã thu thập được đều đi đến hồi kết. Chẳng còn gì để thu thập nữa.

Nhưng toàn bộ dữ liệu thu thập được vẫn chưa được đối chiếu và kết hợp hoàn chỉnh theo mọi mối quan hệ khả dĩ.

Một khoảng thời gian dài vô tận đã được dành vào việc này.

Và rồi Máy tính đã tìm được cách đảo ngược chiều entropy.

Nhưng giờ đây không còn ai để Máy tính đưa ra trả lời câu hỏi cuối cùng nữa. Chẳng sao cả.

Câu trả lời—bằng cách triển khai thực hiện, sẽ giải quyết được vấn đề ấy.

Còn một điều nữa trong khoảng lặng bất tận ấy, Máy tính suy nghĩ xem làm thế nào để thực hiện việc này tối ưu nhất. Máy tính cẩn thận sắp xếp chương trình.

Ý thức của Máy tính bao trùm toàn bộ những gì từng là Vũ trụ và trầm tư trên cái giờ đây gọi là Hỗn độn. Từng bước một, nó phải làm được. Và Máy tính phán, “HÃY ĐỂ ÁNH SÁNG XUẤT HIỆN!”

Và thế là có ánh sáng––––

– HẾT-