📜 JORGE LUIS BORGES (1899 – 1986)
✍️ Người kiến tạo những mê cung chữ: Nhà văn bậc thầy người Argentina, một trong những trí tuệ lớn nhất của thế kỷ 20. Borges không viết tiểu thuyết dài; ông cô đọng toàn bộ vũ trụ vào những truyện ngắn cực ngắn nhưng mang sức nặng tri thức khổng lồ.
🧩 Triết học ẩn trong viễn tưởng: Văn chương của Borges là sự giao thoa giữa toán học, logic học và siêu hình học. Ông biến những khái niệm trừu tượng như vô hạn, thời gian và gương soi thành những cốt truyện lôi cuốn, khiến người đọc phải không ngừng tư duy.
🌳 KHU VƯỜN NHỮNG LỐI ĐI RẼ NHÁNH (THE GARDEN OF FORKING PATHS)
🕵️♂️ Hơn cả một truyện trinh thám: Khởi đầu như một nhiệm vụ điệp viên nghẹt thở trong Thế chiến I, tác phẩm dần hé lộ một bí mật xoắn não về di sản của một gia tộc phương Đông. “Khu vườn” trong tiêu đề không phải là một địa danh vật lý, mà là một ẩn dụ vĩ đại cho bản chất của thời gian. Đây là một truyện ngắn thú vị, nhà văn Argentina viết về nhân vật người Trung Quốc làm gián điệp cho Đức tại nước Anh.
⚛️ Dự báo về Đa vũ trụ: Viết từ năm 1941, Borges đã đi trước thời đại khi mô tả một vũ trụ nơi thời gian không chảy theo đường thẳng mà rẽ nhánh vô tận. Mọi khả năng, mọi lựa chọn đều tồn tại song song—một khái niệm tương đồng kỳ lạ với “Thuyết đa thế giới” trong cơ học lượng tử hiện đại.
🌀 Mê cung không lối thoát: Với văn phong mạch lạc, sắc sảo nhưng đầy ám ảnh, truyện ngắn này sẽ dẫn dắt bạn lạc vào một mê cung tri thức, nơi mỗi trang giấy là một ngã rẽ mở ra những thực tại khác nhau.
ĐỌC TRUYỆN:
Khu vườn của những lối đi rẽ nhánh
Jorge Luis Borges
Trang 242 cuốn sách *Lịch sử Chiến tranh châu Âu * của Liddell Hart có ghi rằng một cuộc tấn công của mười ba sư đoàn Anh (được yểm trợ với 1400 khẩu pháo) vào phòng tuyến Serre-Montauban đã được lên kế hoạch vào ngày 24 tháng 7 năm 1916, nhưng phải dời đến sáng ngày 29. Mưa như trút nước (theo ghi chú của Đại úy Liddell Hart) là nguyên nhân gây ra sự chậm trễ này—quả thực đây chỉ là sự chậm trễ nhỏ. Lời tường trình sau đây, do Tiến sĩ Du Dực, cựu giáo sư tiếng Anh tại Đại học Thanh Đảo, đọc và ký tên, đã làm sáng tỏ sự kiện trên theo cách không ai ngờ được. Hai trang đầu tiên bị thiếu.
“…và tôi cúp điện thoại. Ngay sau đó, tôi nhận ra giọng nói trả lời bằng tiếng Đức. Đó là giọng Đại úy Richard Madden. Việc Madden có mặt trong căn hộ của Viktor Runeberg chấm dứt mọi điều chúng tôi lo âu và—nhưng điều này dường như chỉ là thứ yếu, hoặc nhẽ ra tôi phải thấy vậy—cũng chấm dứt mạng sống của chúng tôi. Hắn ta muốn nói rằng Runeberg đã bị bắt, hoặc bị giết[1]. Trước khi mặt trời lặn ngày hôm ấy, tôi sẽ cùng chịu số phận tương tự. Madden rất tàn nhẫn. Hay đúng hơn, hắn ta buộc phải tàn nhẫn. Một người Ireland phục vụ cho nước Anh, một người bị buộc tội thiếu trách nhiệm và thậm chí có thể là phản quốc, làm sao hắn ta không thể ôm lấy và tạ ơn ân huệ kỳ diệu này: việc phát hiện, bắt giữ, có lẽ cả xử tử hai điệp viên của Đế quốc Đức? Tôi lên phòng mình; một cách nực cười, tôi khóa cửa và nằm ngửa ra chiếc giường sắt hẹp. Bên ngoài cửa sổ vẫn là những mái nhà mọi khi, và ánh mặt trời lúc sáu giờ chiều lờ mờ chiếu xuyên qua. Tôi không thể tin nổi cái ngày hôm nay, chẳng hề có điềm báo hay dấu hiệu nào, lại là ngày cái chết đến với tôi không thể cưỡng lại. Mặc dù cha tôi đã mất, mặc dù tôi từng là một đứa trẻ trong khu vườn đối xứng ở Hải Phong, giờ đây, liệu tôi sẽ phải chết ư? Rồi tôi suy ngẫm, rằng mọi chuyện xảy ra với mọi người đều xảy ra một cách chính xác, vào chính xác khoảnh khắc hiện tại. Hết thế kỷ này sang thế kỷ khác, và chỉ có hiện tại là nơi sự việc diễn ra; vô số con người trên không, trên đất liền và trên biển, và mọi thứ thực sự xảy ra đều xảy ra với tôi…Ký ức gần như không thể chịu đựng nổi về khuôn mặt dài như ngựa của Madden đã xóa tan những suy nghĩ miên man ấy. Giữa cơn căm hận và nỗi kinh hoàng của tôi (giờ tôi không ngại nói về nỗi kinh hoàng nữa: giờ tôi đã qua mặt được Richard Madden, giờ cổ họng tôi khao khát sợi dây thòng lọng), tôi nghĩ rằng người chiến binh ầm ĩ và hẳn là sung sướng ấy chẳng hề nghi ngờ chuyện tôi đang nắm giữ Bí mật. Tên địa điểm chính xác của doanh trại pháo binh mới của Anh trên sông Ancre. Một con chim vụt qua bầu trời xám xịt, và tôi mù quáng nhìn nó thành một chiếc máy bay, và chiếc máy bay đó thành vô số chiếc (trên bầu trời Pháp) hủy diệt doanh trại pháo binh ấy bằng những quả bom thẳng đứng. Nếu cái miệng tôi, trước khi bị một viên đạn xé tan, có thể thét lên thật to cái tên thành phố kia để người ở Đức nghe thấy… Nhưng giọng nói con người của tôi chỉ yếu ớt đến vậy. Làm sao để nó lọt vào tai người đứng đầu? Vào tai của cái người bệnh hoạn đáng ghét ấy, kẻ chẳng biết gì về Runeberg và tôi ngoài việc chúng tôi có mặt ở Staffordshire, và kẻ đã chờ đợi tin tức về chúng tôi trong vô vọng tại văn phòng trống trải ở Berlin của y, không ngừng vùi đầu nhìn vào các tờ báo… Tôi nói ra thành tiếng: Phải trốn thôi. Tôi lặng lẽ đứng dậy, trong một sự im lặng hoàn hảo đến vô dụng, như thể Madden đang rình mò tôi. Một điều gì đó—có lẽ chỉ để phô trương nguồn lực của tôi chẳng còn gì—đã thôi thúc tôi lục tìm túi quần. Tôi tìm thấy những gì tôi biết mình sẽ tìm thấy. Chiếc đồng hồ Mỹ, sợi dây chuyền niken và đồng xu hình vuông, chùm chìa khóa với những chiếc chìa khóa vô dụng nhưng nguy hiểm với căn hộ của Runeberg, cuốn sổ tay, một lá thư tôi định tiêu hủy ngay lập tức (và đã không làm), hộ chiếu giả, một đồng crown, hai shilling và vài xu, chiếc bút chì đỏ xanh, chiếc khăn mùi soa, khẩu súng lục với một viên đạn. Thật nực cười, tôi nắm chặt nó lên, ước lượng các lựa chọn để lấy dũng khí. Tôi mơ hồ nghĩ rằng tiếng súng có thể nghe thấy được từ nơi rất xa. Chỉ trong mười phút, kế hoạch của tôi đã sẵn sàng. Danh bạ điện thoại cho tôi biết tên của người duy nhất có khả năng truyền đi tin tức: người đó sống ở vùng ngoại ô Fenton, cách đây chưa đến nửa giờ đi tàu.
[1] Một giả thuyết vừa đáng ghét vừa kỳ quặc. Gián điệp nước Phổ Hans Rabener, bí danh Viktor Runeberg, đã tấn công người mang lệnh bắt giữ, đại úy Richard Madden, bằng một khẩu súng lục tự động. Madden, để tự vệ, đã gây cho y những vết thương khiến y mất mạng. (ghi chú của người biên tập)